For best experience please turn on javascript and use a modern browser!
uva.nl

Lezingenmiddag bij de presentatie van de door Johanna Bundschuh-van Duikeren (Freie Universität Berlin) samengesgtelde bibliografie van zeventiende-eeuwse Nederlandse teksten in Duitse vertaling.

Detail Summary
Date 16 February 2012
Time 15:00 - 16:45
Location Universiteitsbibliotheek

Nederlandse teksten uit de zeventiende eeuw in Duitse vertaling

U wordt van harte uitgenodigd voor de lezingenmiddag bij de presentatie van de door Johanna Bundschuh-van Duikeren bezorgde bibliografie: Niederländische Literatur des 17. Jahrhunderts. Bibliographie der niederländischen Literatur in deutscher Übersetzung.

De bibliografie bevat ruim 1400 zelfstandig en onzelfstandig verschenen vertalingen van Nederlandse teksten uit de zeventiende eeuw, de vertaalperiode is aanzienlijk breder dan de zeventiende eeuw: naast de eigentijdse receptie zijn vertalingen opgenomen die tot heden zijn ontstaan, waardoor de verschillende fasen van de receptie met hun telkens eigen selectiemechanismen zichtbaar gemaakt kunnen worden. De bibliografie behelst alle in druk verschenen tekstsoorten: in strenge zin literaire teksten, maar ook pamfletten, historiografische teksten, reisberichten, religieuze gebruiksliteratuur, theologische tractaten, natuurwetenschappelijke en geneeskundige teksten en overleveringen van liederen. Door de brede insteek is de bibliografie uitermate geschikt als uitgangspunt voor cultuurwetenschappelijke en cultuurtransfer-georiënteerde toegangen.

Johanna Bundschuh-van Duikeren, Bibliographie der niederländischen Literatur in deutscher Übersetzung, Bd. 2. Niederländische Literatur des 17. Jahrhunderts. Berlin [u.a.]: De Gruyter, 2011, ISBN 978-3-11-022380-4.

Programma

16.00 u

Opening
Lia van Gemert

16.05 u

Johanna Bundschuh-van Duikeren (Freie Universität Berlin)
Nut en narigheid – over het maken van een bibliografie van vertalingen

16.30 u

Referent: Helmer Helmers (UvA)

16.40 u

Bettina Noak (Freie Universität Berlin)
Grensverleggingen – de ‘heidense kennis’ in het werk van Franciscus Ridderus (1620-1683)

17.10 u

Referent: Michiel van Groesen (UvA)

17.20 u

Discussie

17.45 u

Overhandiging van de eerste exemplaren

De bijeenkomst wordt gevolgd door een borrel.

De lezingen

1 - Nut en narigheid – over het maken van een bibliografie van vertalingen
Johanna Bundschuh-van Duikeren

Een bibliografie is op het eerste gezicht een verzameling van droge feiten. Toch kan de inventarisatie van vertalingen veel vertellen over de verhoudigen tussen twee taalgebieden: de bibliografie van Duitse vertalingen van zeventiende-eeuwse Nederlandstalige teksten toont bijvoorbeeld in welke mate de waarneming van de Nederlanden door een politieke belangstelling gekleurd was. Grote (selectie-)processen van de culturele transfer zichtbaar maken is dan waarschijnlijk ook de belangrijkste taak van een bibliografie.

In de presentatie zal Johanna Bundschuh-van Duikeren enerzijds het nut van een bibliografie van vertalingen voor het vergaren van kennis over de Gouden Eeuw bespreken, maar anderzijds ook kritische kanttekeningen plaatsen bij het "making-of": ondanks de verzameling van harde feiten is een bibliografie immers niet neutraal. De keuzes van de samenstellers – en keuzemomenten zijn er tijdens het maken van een bibliografie veel - beϊnvloeden de resultaten van het onderzoek. Hoe zit het bijvoorbeeld met de orale traditie van liederen die de taalgrenzen overschrijden? Wat betekent "vertalen" in de 17e eeuw? Kortom: Welke blinde vlekken ontstaan als de bibliograaf te werk gaat?

2 - Grensverleggingen – de ‘heidense kennis’ in het werk van Franciscus Ridderus (1620-1683)
Bettina Noak

Curiositas – nieuwsgierigheid, was een van de vooraanstaande motivaties om in de zeventiende eeuw nieuwe ruimtes van het menselijke leven en denken te ontsluiten. De Nederlandse Republiek heeft in dit proces van culturele grensverleggingen een heel belangrijke rol gespeeld. Haar economische expansiedrang heeft het cultuurcontact met andere werelddelen en de reflectie daarover in talrijke teksten bevorderd. Verder wordt ook de Republiek zelf tot een cultureel model met een grote uitstralingskracht, te denken valt bijvoorbeeld aan de menigvuldige politieke, wetenschappelijke en literaire impulsen van de Nederlandse cultuur op de Duitse buurlanden die tot uitdrukking komen in de hier gepresenteerde Bibliographie der niederländischen Literatur in deutscher Übersetzung.

Tegen de achtergrond van deze feiten zal in de voordracht een aspect van het omgaan met nieuwe kennis in de vroegmoderne tijd exemplarisch worden belicht. De theoloog Franciscus Ridderus gebruikt in zijn geschrift De Beschaemde Christen door het geloof en leven van heydenen en andere natuerlijcke Menschen (1669) de in de Republiek vergaarde kennis over verschillende (buiten-Europese) volkeren om zijn eigen landgenoten op te wekken tot een beter leven volgens de christelijke leerstellingen. Hij komt daarbij tot een genuanceerde beoordeling van de religieuze en ethische ideeën van de antieke en de eigentijdse niet-christelijke volkeren. Zijn mening over hun leer is daarbij vaak heel waarderend. In het licht van huidige debatten verbazen bijvoorbeeld zijn grote bewondering voor de islam en zijn kritische houding tegenover de Europese expansie in Amerika.

De voordracht zal laten zien dat het in Ridderus‘ boek uiteindelijk gaat om de vraag naar de Nederlandse, christelijke en Europese identiteit. De daarin gevoerde vroegmoderne waardendiscussie kan ook inspirerend zijn in het huidige debat tussen religies of Westerse en niet–Westerse waardensystemen. Het verlies van de eigen identiteit is volgens Ridderus steeds een heel zwakke basis voor een gevoel van superioriteit en de claim van een ethische leidersrol. Het eigene in de ander te ontdekken kan daarentegen motiverend zijn voor een heroverweging van de tot nu toe geldige leefregels. Hoewel Ridderus dogmatisch gezien het standpunt van een gereformeerde predikant niet verlaat, heeft hij toch met zijn boek een aanzet kunnen geven tot een blik op de christelijke geloofspraktijk vanuit een nieuw perspectief: hij creëert als het ware een ‚heidense visie‘ op het christendom die de leefwijze van de christenen en hun leer door vreemde ogen belicht. Daarmee wil hij de christenen aanzetten tot een herwaardering van hun kennis over zichzelf en de andere culturen. Een proces van grensverleggingen dus.

Universiteitsbibliotheek
Universiteitsbibliotheek

Singel 425
1012 WP Amsterdam

Deelname

Vrij toegankelijk